Mục Lục
Trong kinh tế học, hữu dụng biên là một trong những giá trị quan trọng mà bạn cần tìm hiểu nếu muốn phân tích hành vi của người tiêu dùng, cũng như nhà sản xuất. Vậy chính xác thì hữu dụng biên là gì? Làm sao để tính hữu dụng biên? Cùng Tamnhindautu tìm hiểu qua bài viết này nhé!
Hữu dụng biên là gì?
Hữu dụng biên Marginal Utility (MU) là phần thay đổi trong tổng hữu dụng khi có sự thêm một đơn vị sản phẩm/hàng hóa nào đó. Theo quy luật hữu dụng biên giảm dần thì giá trị hữu dụng biên sẽ giảm xuống khi số lượng sản phẩm, hàng hóa tiêu dùng tăng lên.
Lợi ích biên hay hữu dụng biên của một hàng hóa thể hiện sự sẵn sàng thanh toán của người tiêu dùng cho một đơn vị hàng hóa bổ sung. Thế nên, bạn có thể dùng hữu dụng biên MU để xác định nhu cầu của người tiêu dùng, giá cả hàng hóa và lợi nhuận của nhà sản xuất.
Công thức tính lợi ích biên của một hàng hóa thể hiện như sau: MU= ∆TU / ∆Q. Trong đó:
- TU ( còn gọi là Total Utility) chính là tổng mức hữu dụng đạt được.
- Q đại diện cho số lượng hàng hóa tiêu dùng.
Ví dụ về hữu dụng biên: Bạn mua một chiếc áo với giá 500.000 VND. Nếu bạn mua thêm 1 chiếc áo nữa và bạn cảm thấy hài lòng hơn 1 chút thì đó là hữu dụng biên của bạn đối với chiếc áo. Nhưng nếu bạn đã mua 2 chiếc áo và bạn chỉ có thể trả 200.000 cho chiếc áo thứ ba hoặc không muốn mua nữa. Như vậy, độ hữu dụng của chiếc áo đã giảm khi số lượng mua tăng lên.
Cách tính Hữu Dụng Biên của sản phẩm
Bước 1: Khái niệm Độ hữu dụng là gì?
Độ hữu dụng Utility (U) là một khái niệm liên quan đến sự lựa chọn và hành vi của người tiêu dùng. Độ hữu dụng thể hiện mức độ thỏa mãn mà người tiêu dùng có được khi tiêu thụ một loại sản phẩm/hàng hóa nào đó. Nó có thể được đo bằng số tiền mà người tiêu dùng sẵn sàng bỏ ra cho sản phẩm/hàng hóa đó.
Độ hữu dụng của những người tiêu dùng khác nhau có thể khác nhau vì còn phụ thuộc vào sở thích, nhu cầu và thu nhập của từng người. Ngoài ra cũng có thể thay đổi theo thời gian, vị trí và tình huống mà người tiêu dùng sử dụng sản phẩm/hàng hóa.
Ví dụ: Bạn đang rất đói và cần mua một hộp cơm để ăn tối. Trong điều kiện bình thường, hộp cơm có giá 50.000 VND. Tuy nhiên, khi bạn đói đến mức có thể bỏ ra số tiền là 100.000 VND cho một hộp cơm thì độ hữu dụng của bạn đối với hộp cơm là 100.000 VND.
Nhưng khi bạn đã no và không muốn ăn nữa thì độ hữu dụng của hộp cơm sẽ giảm xuống. Bạn có thể trả 10.000 VND cho một hộp cơm, thậm chí là không còn nhu cầu mua. Điều này cho thấy độ hữu dụng của hộp cơm phụ thuộc vào tình trạng, nhu cầu của bạn.
Bước 2: Cách tính tổng hữu dụng tối đa đạt được
Tổng hữu dụng được tính bằng cách cộng hữu dụng biên của từng đơn vị sản phẩm, hàng hóa. Khi tổng hữu dụng tăng thì hữu dụng biên sẽ có giá trị dương và tăng dần. Tuy nhiên, tổng hữu dụng không phải là giá trị thực tế mà người tiêu dùng sẵn sàng chi trả cho số hàng hóa, dịch vụ mà họ sử dụng. Nó chỉ được sử dụng để so sánh giữa các lựa chọn khác nhau.
Ví dụ: Giả sử bạn muốn uống hai ly nước ngọt và bạn sẵn sàng trả 30.000 VND cho ly nước thứ nhất và 20.000 VND cho ly nước thứ hai. Có nghĩa là hữu dụng toàn phần của ly nước ngọt thứ nhất là 30.000 VND và hữu dụng biên của ly nước ngọt thứ hai là 20.000 VND. Vậy, tổng hữu dụng tối đa đạt được của hai ly nước ngọt là 30.000 VND + 20.000 VND = 50.000 VND.
Bước 3: Tính tổng hữu dụng từ việc tiêu dùng một số lượng hàng hóa khác nhau
Tổng hữu dụng Total Utility (TU) được tính bằng cách cộng các giá trị Marginal Utility của mỗi đơn vị hàng hóa hay sản phẩm được sử dụng.
Ví dụ: Giả sử bạn muốn ăn gà rán và bạn có thể chi trả 100.000 VND/phần. Nếu bạn đang rất đói và sẵn sàng trả 200.000 VND cho phần đầu tiên. Vậy giá trị hữu dụng MU của gà rán là 200.000 VND.
Sau khi ăn một phần gà rán, bạn vẫn còn cảm giác đói và quyết định mua thêm một phần nữa. Nhưng lần này bạn chỉ sẵn sàng trả 150.000 VND cho phần thứ hai. Do đó, phần gà rán này có giá trị hữu dụng thấp hơn phần gà rán đầu tiên.
Bạn vẫn tiếp tục hành động này cho đến khi cảm thấy không muốn ăn thêm gà rán nữa. Vậy, tổng hữu dụng từ việc tiêu thụ gà rán chính là tổng giá trị hữu dụng biên của tất cả số gà rán mà bạn đã ăn. Nếu bạn ăn bốn phần gà rán, tổng hữu dụng sẽ là 200.000 VND + 150.000 VND + 100.000 VND + 30.000 VND = 480.000 VND.
Bước 4: Đo lường độ hữu dụng biên (MU)
Giá trị hữu dụng biên MU đo lường mức độ hài lòng của người tiêu dùng khi sử dụng hàng hóa, dịch vụ. Trong đó, hữu dụng tổng là con số quan trọng để bạn có thể tính toán được giá trị hữu dụng biên là gì.
Ví dụ trong trường hợp cần tính MU của việc mua vé xem phim:
- Khi bạn không mua vé xem phim, hữu dụng tổng là 0.
- Khi bạn mua một vé xem phim, hữu dụng tổng là 100.000 VND.
- Khi bạn mua hai vé xem phim, hữu dụng tổng là 240.000 VND.
- Khi bạn mua ba vé xem phim, hữu dụng tổng là 350.000 VND.
- Khi bạn mua bốn vé xem phim, hữu dụng tổng là 400.000 VND.
Để tính Marginal Utility, bạn cần chia sự thay đổi trong hữu dụng tổng cho sự thay đổi về số lượng hàng hóa.
- MU của vé xem phim thứ nhất là (100.000 – 0) / (1-0) = 100.000 VND.
- MU của vé xem phim thứ hai là (240.000 – 100.000) / (2-1)= 140.000 VND.
- MU của vé xem phim thứ ba là (350.000 – 240.000) / (3-2)= 110.000 VND.
- MU của vé xem phim thứ tư là (400.000 – 350.000) / (4-3)= 50.000 VND.
Kết quả trên cho thấy việc tiêu dùng càng nhiều thì giá trị MU càng giảm. Đây chính là quy luật hữu dụng biên giảm dần, hữu dụng biên của những đơn vị sản phẩm tiêu dùng càng về sau sẽ càng giảm xuống.
Nhờ vào giá trị MU mà bạn có thể hiểu được sự thay đổi về nhu cầu và mức độ sẵn sàng chi trả của người tiêu dùng. Bên cạnh đó, khi MU bằng với giá cả sẽ giúp bạn xác định được điểm tối ưu của người tiêu dùng.
Tính độ hữu dụng biên (MU) cho Đơn vị tăng thêm
Bước 1: Dùng phương trình tính độ hữu dụng biên (MU) cho Đơn vị tăng thêm
Để tính MU cho mỗi đơn vị hàng hóa tăng thêm, ta có công thức sau:
MU= ∆TU / ∆Q = (TU mới – TU cũ) / (Q mới – Q cũ)
Trong đó, TU là tổng hữu dụng đạt được và Q là số lượng hàng hóa tiêu dùng. Dựa vào công thức này, bạn có thể biết được giá trị MU khi (Q mới – Q cũ) = 1, tức là khi tăng thêm một đơn vị hàng hóa.
Ví dụ: Nếu bạn chưa uống một ly trà đào nào, MU của ly trà đào đầu tiên là 40.000 VND:
(40.000 VND tổng hữu dụng – 0 VND tổng hữu dụng trước đó) / 1 ly trà đào thêm vào
MU của ly trà đào thứ hai là 30.000 VND:
(70.000 VND tổng hữu dụng – 40.000 VND tổng hữu dụng trước đó) / 1 ly trà đào thêm vào
Cứ tiếp tục như vậy cho những ly trà đào tiếp theo.
Bước 2: Cách tính tối ưu hóa mức hữu dụng MU
Để tối ưu hóa mức Marginal Utility, bạn có thể sử dụng phương trình MU = P. Phương trình này giúp người tiêu dùng xác định việc mua hàng hóa khi MU bằng với giá trị của nó.
- MU = P có nghĩa là người tiêu dùng đã tối ưu hóa mức hữu dụng của họ vì không thể tăng thêm sự thỏa mãn bằng việc mua nhiều hay ít hàng hóa hơn.
- MU > P có nghĩa là người tiêu dùng có thể tăng thêm sự thỏa mãn bằng việc mua nhiều hàng hóa hơn.
- MU < P có nghĩa là người tiêu dùng có thể tăng thêm sự thỏa mãn bằng việc mua ít hàng hóa hơn.
Ví dụ: Bạn đang muốn mua bánh mì với giá là 15.000 VND/ổ. Bạn có thể tính được giá trị MU của ổ bánh mì thứ nhất là 20.000 VND, ổ bánh mì thứ hai là 17.000 VND, ổ bánh mì thứ ba là 15.000 VND và ổ bánh mì thứ tư là 10.000 VND.
Theo phương trình MU = P, bạn nên mua ổ bánh mì thứ ba vì khi đó MU = P = 15.000 VND. Nếu bạn mua thêm ổ bánh mì thứ tư thì bạn phải trả 15.000 VND nhưng giá trị MU nhận được chỉ là 10.000 VND.
Lúc này, MU < P và khiến cho sự thỏa mãn của bạn bị giảm xuống. Bạn cũng không nên mua ít hơn ba ổ bánh mì, bởi vì lúc này MU > P và khiến cho bạn bỏ lỡ cơ hội tăng thêm sự thỏa mãn.
Bước 3: Xác định mức hữu dụng tổn thất
Mức hữu dụng tổn thất là sự chênh lệch giữa giá trị hữu dụng biên và chi phí biên của một hàng hóa, dịch vụ. Khi giá trị hữu dụng biên cao hơn chi phí biên, người tiêu dùng sẽ có lợi khi mua hàng hóa, dịch vụ. Để tính mức hữu dụng tổn thất, ta chỉ cần lấy hữu dụng biên trừ đi chi phí biên.
Mức hữu dụng tổn thất còn giúp giải thích quy luật phương sai của hữu dụng biên (MU) là như thế nào. MU của hàng hóa sẽ giảm xuống khi số lượng tăng lên. Lúc này, người tiêu dùng sẽ gặp phải những hàng hóa, dịch vụ có MU thấp hơn và chi phí biên cao hơn, tạo ra mức hữu dụng tổn thất.
Sử dụng biểu đồ dạng bảng để xem xét yếu tố hữu dụng biên (MU)
Bước 1: Lập biểu đồ bao gồm cột số lượng, cột tổng hữu dụng và cột hữu dụng biên
Biểu đồ hữu dụng biên (MU) đo lường sự thay đổi của lợi ích tổng hợp khi người tiêu dùng tiêu thụ thêm một đơn vị sản phẩm/hàng hóa. Các cột trên biểu đồ hữu dụng biên (MU) thể hiện:
- Cột số lượng: Cột này sẽ ghi lại số lượng hàng hóa/dịch vụ được tiêu thụ. Đơn vị là khối lượng, thời gian hoặc bất kỳ đại lượng nào phù hợp.
- Cột tổng hữu dụng: Cột này sẽ ghi lại lợi ích tổng mà người tiêu dùng nhận được từ việc sử dụng hàng hóa/dịch vụ. Tổng hữu dụng có thể tính bằng các phương pháp khác nhau, thông thường sẽ là điểm hữu dụng.
- Cột hữu dụng biên: Cột này sẽ ghi lại sự tăng thêm của lợi ích tổng khi tiêu thụ thêm một đơn vị hàng hóa/dịch vụ. Marginal Utility sẽ tính bằng tổng hữu dụng của số lượng hàng hóa hiện tại trừ đi tổng hữu dụng của số lượng trước đó.
Bước 2: Theo biểu đồ, có thể thấy xu hướng hữu dụng biên giảm dần
Dựa vào biểu đồ, bạn có thể thấy được xu hướng của hữu dụng biên MU giảm dần khi số lượng hàng hóa/dịch vụ tăng thêm. Điều này có nghĩa là nhu cầu của người tiêu dùng sẽ giảm khi họ đã có nhiều hàng hóa.
Thông thường, biểu đồ cho thấy xu hướng MU giảm dần sẽ có dạng đường cong chữ U. Trong đó, MU cao nhất ở điểm bắt đầu, sau đó giảm dần khi số lượng hàng hóa tăng thêm.
Bước 3: Xác định độ Hữu dụng Cực đại
Độ hữu dụng cực đại cho thấy việc người dùng tối ưu hóa lợi ích của mình bằng cách mua hàng hóa cho đến khi giá biên bằng giá MU.
Đây được gọi là điểm hữu dụng cực đại. Lúc này, người dùng sẽ không mua nhiều hoặc mua ít hàng hóa hơn bởi vì lợi ích của họ đã được tối ưu hóa.
Cần lưu ý rằng điểm hữu dụng cực đại không nhất thiết là điểm MU có giá trị âm. Trong một số trường hợp, người tiêu dùng có thể chấp nhận một lượng nhỏ lợi ích âm để đổi lấy một lượng lớn lợi ích tích cực. Tuy nhiên, nó chỉ xảy ra khi giá biên rất thấp hoặc bằng không. Lúc này, người tiêu dùng sẽ tiếp tục mua hàng cho đến khi tổng lợi ích bắt đầu giảm xuống.
Bước 4: Dùng dữ liệu biểu đồ để tìm thông tin bổ sung
Thông qua ba cột số lượng, chi phí biên và hữu dụng biên, bạn có thể biết được mức độ hài lòng của người tiêu dùng khi mua các loại hàng hóa/dịch vụ khác nhau. Bạn cũng có thể thêm vào các cột bổ sung để so sánh, đánh giá hàng hóa theo nhiều tiêu chí khác nhau. Hai cột bổ sung phổ biến là:
- Hữu dụng trung bình: Thể hiện mức độ hài lòng trung bình của người tiêu dùng khi sử dụng hàng hóa/dịch vụ. Để tính được mức hữu dụng trung bình, bạn cần lấy tổng hữu dụng của tất cả hàng hóa trong một dòng chia cho số lượng hàng hóa được mua. Từ đó, bạn có thể biết được mặt hàng nào đang được người tiêu dùng ưa chuộng hơn.
- Thặng dư người tiêu dùng: Thể hiện lợi ích kinh tế của người tiêu dùng khi sử dụng hàng hóa/dịch vụ. Để tính giá trị thặng dư, bạn chỉ cần lấy MU của mỗi mặt hàng trừ đi chi phí biên của nó. Thông qua chỉ số này, bạn có thể biết được người tiêu dùng thu được lợi nhuận hay bị thiệt khi mua hàng hóa.
Tóm lại, hữu dụng biên (Marginal Utility – MU) được dùng để đo sự thỏa mãn mà người tiêu dùng cảm nhận được từ việc tiêu dùng một sản phẩm nào đó. Hy vọng với những chia sẻ trên đây của Tamnhindautu, bạn đã có thể hiểu rõ hữu dụng biên là gì. Để xem thêm nhiều bài viết bổ ích về kiến thức đầu tư khác, đừng quên theo dõi website Tamnhindautu nhé!
