Tổng thống Iran, Masoud Pezeshkian, được bầu với lời hứa khôi phục nền kinh tế đất nước bằng cách thuyết phục phương Tây dỡ bỏ các lệnh trừng phạt liên quan đến chương trình hạt nhân. Nhưng nhiều khả năng ông sẽ không đạt được bước tiến đáng kể nào trong việc giảm nhẹ các lệnh trừng phạt.
Theo các nhà ngoại giao phương Tây, không có triển vọng cho các cuộc đàm phán nghiêm túc về việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt cho đến sau cuộc bầu cử ở Mỹ. Pezeshkian cũng khó có khả năng gặp được các nhà lãnh đạo châu Âu quan trọng hoặc Tổng thống Joe Biden. Các quan chức phương Tây nhận định rằng việc ông Pezeshkian lên nắm quyền từ tháng 7, dù được xem là một nhân vật ôn hòa, vẫn chưa mang lại sự thay đổi đáng kể trong chính sách của Iran.
Chuyến thăm của ông sẽ được chú ý qua bài phát biểu đầu tiên tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, diễn ra vào thứ Ba, chỉ vài giờ sau bài phát biểu của Tổng thống Biden. Đây là cơ hội để ông định hình lại chính sách đối ngoại của Iran và gửi đi một thông điệp ngoại giao nhằm thu hút sự quan tâm của các nước phương Tây, đặc biệt sau cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vào tháng 11.
Chuyên gia Nicole Grajewski từ Viện Carnegie Endowment for International Peace nhận định: “Chuyến thăm của Pezeshkian tới New York sẽ là cơ hội lớn để Iran cải thiện hình ảnh quốc tế, nhưng không có khả năng mang lại kết quả cụ thể ngay lập tức.”
Nhóm chính sách đối ngoại của Pezeshkian, gồm nhiều thành viên từng tham gia soạn thảo thỏa thuận hạt nhân năm 2015, sẽ cố gắng thể hiện chính phủ mới của Iran như một đối tác tiềm năng mà các quốc gia phương Tây có thể hợp tác. Họ cũng đang tìm kiếm các cơ hội ngoại giao có thể xuất hiện sau cuộc bầu cử ở Mỹ.
Tại cuộc họp báo tuần trước, Pezeshkian khẳng định rằng Iran sẵn sàng hợp tác với các đối tác quốc tế để đạt được thỏa thuận về chương trình hạt nhân, nhưng sẽ không chấp nhận bất kỳ áp lực nào thay đổi chính sách an ninh và khu vực.
Adnan Tabatabai, giám đốc điều hành tổ chức Carpo tại Đức, cho rằng Pezeshkian đã nhận được sự ủng hộ từ Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei để thực hiện các nỗ lực ngoại giao này. Tabatabai lưu ý rằng Khamenei dường như cũng nhận ra rằng căng thẳng với phương Tây, đặc biệt là với Mỹ, đang làm khó khăn cho nền kinh tế trong nước.
Ali Vaez, giám đốc Dự án Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, cho biết phái đoàn Iran sẽ sử dụng cơ hội tại New York để đánh giá những lựa chọn ngoại giao nếu đảng Dân chủ tiếp tục giữ Nhà Trắng sau cuộc bầu cử.
Tân Ngoại trưởng Iran, Abbas Araghchi, người từng đóng vai trò quan trọng trong đàm phán thỏa thuận hạt nhân năm 2015, gần đây thừa nhận rằng thỏa thuận này không thể khôi phục dưới hình thức nguyên bản, một quan điểm được các quan chức Mỹ và châu Âu đồng tình.
Kể từ khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân vào năm 2018, Iran đã có những tiến bộ đáng kể trong chương trình hạt nhân, theo báo cáo của cơ quan nguyên tử Liên Hợp Quốc. Dù Iran tuyên bố chương trình hạt nhân của mình chỉ phục vụ mục đích dân sự, nhưng khả năng phát triển vũ khí hạt nhân rất đáng lo ngại.
Các quan chức Mỹ vẫn muốn giải quyết vấn đề hạt nhân của Iran qua con đường ngoại giao. Trong 18 tháng qua, đã có một số cuộc đàm phán gián tiếp giữa hai bên, thường do Oman làm trung gian, về các vấn đề khu vực và hạt nhân.
